مقدمه
معلولیت عارضه ای طبیعی یا اجتماعی است که در جوامع مختلف به صورت های گوناگون مشاهده می شود ودرصد قابل توجهی از افراد هر جامعه را معلولین به خود اختصاص میدهندمعلولیت در شکل عمومی ان سبب تضعیف ماهیچه ها،کاهش توانایی واستقامت بدن،کاهش وکندی حرکات اندام بدن واختلالدر هماهنگی میان کاراندام های مختلف می شود.افسردگی ،منزوی شدن،سرخوردگی از شرکت فعال در زندگی فردی واجتماعی ورنج وابسته شدن به دیگران از پیامد های روحی معلولیت است.
برای اینکه این معلولین احساس سرباری جامعه را نکنندباید تدابیری برای انها اندیشیده شود،مثل فراهم اوردن امکاناتی از قبیل مسکن مناسب،شغل مناسب،وسیله حمل ونقل مناسب،گذراندن اوقات فراغت به شکل قابل قبول،که پرداختن به ورزش یکی ازروش های گذراندن اوقات فراغت برای معلولین است،زیرا با توجه به نوع عارضه که دارندمعمولا در معرض کم تحرکی هستند.پژوهشگران ودست اندر کاران ورزش وتربیت بدنی در اثار پژوهشی وتجربی خود به اثرات مهم وارزشمند ورزش در جامعه انسانی پی برده اند.از جمله ورزش قادر به تامین سلامتی،نشاط،تزکیه نفس،اخلاق انسانی وخلاصه خدمت به رشد کمالات انسانی است،بدیهی است که ورزش همه این فوایدوارزش ها به علاوه بهبودی رابرای معلولان در بر دارد.به عبارت دیگر ورزش با زندگی یک معلولرابطه مستقیم داردودر صورت نپرداختن به ان عملکرد بدن دچار اختلال می شود،روند بهبودی کند یا متوقف می شودوزندگی معلول به طور جدی به مخاطره می افتد،از این رو ورزش به مثابه یگانه عامل ضروری درادامه زندگی معلول تلقی می شود.
حرکات ورزشی قادرندجایگزین اقدامات فیزیوتراپی شوند،یک فرد معلول نیاز داردکه عضو یا اعضای اسیب دیده خودرابه حرکت دراورد وچون به سادگی قادربه انجام ان نیست احتیاج به فیزیوتراپی دارد.
تاریخچه
از زمان های خیلی دور از حرکت به عنوان یک وسیله درمان ویا جلوگیری از بروز ناراحتی های جسمی وروحی استفاده میشده است.چینی ها جزو اولین ملت هایی بودندکه پی بردند علل بروز بسیاری از ناراحتی ها وبیماری ها کم تحرکی وعدم انجام فعلیت های جسمانی است،به همین خاطر یک سری تمرین های سبک به نام کانگ فو را به وجود اوردند.هندوهای باستان که حرکات انها تا زمان جنگ های صلیبی به کار گرفته میشد ورزش یوگا را ایجاد کردند،یوگا تمرینات جسمی وروحی برای سلامت تن وروان است.در یونان باستان هرودت ژیمناستیک را که تمریناتی مبتنی بر اصول و قواعد هندسی بود برای شاگردانش تدوین کرد.درروم باستان کالیوس اوریلیاتوس برای متوقف کردن رشد بیماری ها ودرمان انها حرکاتی با وزنه را پیشنهاد کرد ودرکتاب خود-بیماری های مزمن-تمرینات مختلفی در جهت افزایش قدرت،استقامت وانقباض عضلات ارائه داد وهمچنین روش کشیدن وفشردن موم را که باعث افزایش قدرت عضله های انگشتان دست است را به خصوص برای بیماران مبتلا به ورم مفاصل توصیه کرد.
در کشور های اسلامی زکریای رازی وابن سینا تلاش های زیادی انجام دادند،ابن سینا عقیده گالن فیلسوف رومی را در مورد حرکات ژیمناستیک تائید می کند ودر رابطه باچگونه سالم بودن وچگونه سالم زیستن چنین میگوید:((تمرینات بدنی چه ملایم وسبک وچه سخت انچنان روحیه ای به انسان میدهد که او را قادر می سازد دربهترین شرایط رشد کندواز زندگی سالم ومفید نیز بهره مند گردد.))
در قرون وسطی با حاکمیت کلیسااین عقیده تریج یافت که باید زندگی وخواسته های مادی را تقبیح کرد وبا درری جستن از ان به تزکیه ی روح پرداخت وبه این سبب به پرورش جسم توجهی نداشتند،به همین خاطر دور نگه داشتن جسم از بیماری ها به کمک تمرین های ورزشی به دست فراموشی سپرده شد.
با شروع قرن 14میلادی وهمزمان با دوره رنسانس،علاقه وتوجه به فرهنگ روم ویونان نمایان شد ومسایل جدیدی که متناسب با ان دوره بود رایج گشت که بخشی از انها از تمدن مشرق زمین گرفته شده بود.در سال 1569هیرونیموس مرکورنایس کتابی به نام هنر ژیمناستیک نوشت،این اولین کتاب جدید علمی درباره تمرین های درمانی است.
درطول2قرن،بعدازدرک اهمیت تمرین های درمانی،رشد وگسترش چشمگیری درچگونگی انواع مختلف تمرین هاودرمان ها دیده شد.درقرن17فردریک هافمن بیشترین تاثیررا بر((کار-درمانی))گذاشت.درسال 1780 دانشمندی به نام جوزف کلمنت به اثر غی قابل انکاردانش اناتومی درتمرین های درمانی توجهی خاص کردو اقدامات هافمن را در زمینه کار-درمانی گسترش داد.اوهمچنین استفاده ازورزش های درمانی مناسب را اغاز کرد،اوبه شدت مخلف استراحت های طولانی مدت در بیمارستان برای جلو گیری از ایجاد زخم وسنگ کلیه بود. کلمنت تمرین های ورزشی وحرکات کمکی وماساژ را برای بیمارانی که دچار تصلب شریانی بودندتوصیه مینمود.در قرن19لینگ سوئدی بیشترین اثر رابر روی تکمیل وکارایی حرکات ژیمناستیک گذاشت وبا گسترش علم پزشکی این طرز فکرکه مرگ برای معلولین بهترین راه است دیگر مطرح نشد.
درقرن 19 جنگ های بین کشورهای اروپایی واسیایی،وقوع انقلاب ها وسپس جنگ جهانی اول تعداد معلولین را به مقدار قابل توجهی افزایش داد ومعلولین بخشی از جامعه را به خود اختصاص می دادند. از انجا که کشورهای درگیرجنگاروپا پیشرفته بودندبرای معلولی نیز امکاناتی ایجاد شد،اختصاص گرفتن بودجه،گردامدن نیروی پزشکی-ورزشی واستفاده از تکنولوژی پیشرفته برای مداوای معلولین.به این ترتیب اولین تشکیلات ورزشی معلولین به وجود امدکه هدف ان تامین نیازهای جسمی-روانی معلولان بود.تشکیل باشگاه های ورزشی معلولین در بعضی کشورهای اروپایی وامریکا ومجامع علمی که به بررسی تاثیر ورزش در بهبودی معلولان می پرداخت وانستیتوهای پزشکی-ورزشی ازاین جمله بودند.
سازمان جهانی ورزش ناشنوایان (CISS ) در سال 1922 تاسیس شد ولی افراد ناشنوا با دیگر معلولین همراه نشدند و هم اکنون نیز مسابقات جهانی مربوط به خود را با نام " مسابقات خاموش" برگزار می کنند .
جنگ جهانی دوم نیزتعداد معلولان رابسیار افزایش داد،چند ماه بعد از ان جراح انگلیسی به نام دکتر واتی اسایشگاه ویژه ای برای اسیب دیدگان نخاعی تاسیس کردکه مرکزی برای توانبخشی نیز بودوامکانات ورزشی برای انواع ورزشها را داشت.
دکتر لودویک گاتمن المانی پس از جنگ جهانی دوم به پی ریزی تشکیلات جهانی معلولین در استوک مادویل انگلستان همت گماشت که به تدریج تبدیل یه بزرگترین مرکز ورزشی جهانی معلولین تبدیل شد. اودرکتاب((تمرینات ورزش های اصلاحی))به ارائه برنامه درمانی برای اسیب دیدگان نخاعی وستون مهره ها پرداخت. دکتر گاتمن در طی تحقیقات به این نتیجه رسید که80%معلولینی که به فعالیت های ورزشی اهمیت نداده اند،مراقبت های روزانه را نیزمورد توجه قرار نداده اندوبیش از3سال پس از معلولیت زنده نمانده اند وبه دلایل مختلف فوت کرده اند.مسابقات ورزشی معلولین برای اولین بار در شهر استوک ماندویل در رشته تیروکمان درسال 1948با شرکت 14مرد و2زن با تلاش های بسیار زیاد دکتر گاتمن برگزار شد.
در اواخر سال 1951گاتمن با پی ریزی سازمان بین المللی ورزش معلولین (ISOD) درسطح جهانی گامی تازه در راه فعالیت های ورزشی معلولین برداشت و دراین سازمان هدف عمده خود را بر روی فعال کردن تمامی معلولین باانواع معلولیت هاقرارداد. . در ابتدا 16 کشور به عضویت ISOD درآمدند و باعث الحاق نابینایان و قطع عضویها به پارالمپیک 1976 تورنتو و معلولین ذهنی در مسابقات سال 1980 در "آرنهیم" گردید . هدف از برگزاری مسابقات این بود که تمامی انواع ورزشهای معلولین را در بر گیرد و به عنوان یک کمیته هماهنگ کننده فعالیت داشته باشد . به هر حال دیگر سازمانهای مربوط به معلولین مانندCP- ISRA و IBSA در سالهای 1980 و 1978 تاسیس شدند . این چهار سازمان بین المللی همگی نیاز به هماهنگی را احساس کردند . بنابر این با کمک یکدیگر در سال 1982 ( کمیته هماهنگ کننده ورزشی معلولین در جهان ) را با نام ICC افتتاح کردند . این کمیته متشکل از چهار سازمانCP- ISRA ، IBSA ، ISMGF ، ISOD و چندین دبیر کل و معاون می باشد . در سالهای بعد کشورهای عضو خواستار حضور بیشتر و داشتن نماینده بیشتر در سازمانها شدند که این امر به تاسیس موسسه مردمی در سال 1989 به نام IPC شد و تا امروز این موسسه تنها سازمان چند منظوره رشته های ورزشی معلولین در جهان است .
کمیته بین المللی پارالمپیک نماینده بین المللی سازمان ورزش معلولین است . IPC مسابقات پارالمپیک و دیگر مسابقات ورزش معلولین را در دو سطح کشوری و جهانی برگزار می کند .IPCیک سازمان بین المللی غیر انتفاعی است با 160 کمیته ملی پارالمپیک و پنج فدراسیون بین المللی مخصوص ورزش معلولین . در حالیکه دیگر سازمانهای ورزش معلولین تنها یک گروه معلولین با یک ورزش را پوشش می دهند ، IPC به عنوان یک سازمان حمایت گر ، تمامی ورزش ها و رشته های ورزشی معلولین را در بر می گیرد . سازمان های ورزشی که IPC را می سازند مطمئن هستند که آینده ورزش معلولین بستگی به ورود همه ورزشکاران معلول به صحنه مسابقات دارد .
ایران در قبل از انقلاب دارای فدراسیون ورزشی ناشنوایان وسازمان بهزیستی برای معلولین جسمی بود،بعد از انقلاب وبه خصوص پس از جنگ با افزایش تعداد معلولین بنیاد مستضعفان وجانبازان وسازمان بهزیستی ایجاد شدو امروزه هم فدراسیون ورزشی جانبازان ومعلولین وجود دارد.
انواع معلولیت از دیدگاه پزشکی-ورزشی
1.حسی(شنوایی،بینایی)
2.جسمی یا حرکتی(معلولیت در سیستم اعصاب مرکزی ومحیطی،معلولیت درارگان های داخلی مثل دیابت وقلب ، معلولیت در دستگاه های حرکتی یا نگه داری مثل قطع یا نقص عضو،کاهش عملکردمفاصل یا معلولیت در ستون فقرات)
3.ذهنی-روانی
هر کدام از انواع معلولیت ها دراعمال دیگربدن نیز تاثیر گذارندمثلا نابینایی سبب تغییراتی درقوه درک محیط توسط شخص می شود ودرک محیط محدود به لمس یا شنیدن می شود که این خود بر زمینه روحی-روانی تاثیرگذار است.
اهداف ورزش معلولین
1.ورزش معلولین جزءاقدامات توانبخشی و کمکی و عاملی پیش گیرنده است.
2.به نگهداری وبه دست اوردن دوباره توانایی ها کمک می کن
3.اصولا در گروه وتحت نظارت پزشک انجام می شود.
طبق مقررات افرادی که در ورزش معلولین شرکت می کنندافرادی اندکه به خاطر معلولیت خودباید دائما تحت مراقبت های پزشکی وتعلیم وتربیتی مخصوص قرارداشته باشند.
اصول اساسی ورزش معلولین
1.مطابقت ورزش با نوع معلولیت:تمرینات مناسب با نوع معلولیت باعث تکامل وبهبودی ونگهداری توانایی های موجودمعلول می شود،انتخاب تمرینات مناسب باید باعث شودکه از تمامی توانایی های شخص معلول حد اکثر استفاده را بکنیم وهمزمان مرز توانایی های او را نیز بشناسیم.
2.اصل مفید بودن:این اصل رابطه تنگاتنگی باهدف گذاری ورزش معلولین دارد.در ورزش معلولین برای شخص معلول وضایف مشخصی در نظر گرفته می شودکه به وسیله انهابه او در زمینه های گوناگون فیزیولوژیکی،اجتماعی وروانی کمک کنیم.
3.اصل اقتصادی بودن:در این اصل رابطه نیروی به کار گرفته شده نسبت به بازدهی مشخص می شود ،منظور از اقتصادی بودن این است که با به کار گیری حداقل نیروبیشترین بازدهی بدست اید ،این اصل در ورزش معلولین رابطه تنگاتنگی با انتخاب تکنیک های حرکتی برای هریک از معلولیت ها دارد.هر حرکتی که در تمرین انتخاب می شودباید رابطه مناسبی باتوانایی های عملکردی ان عضو از بدن که تحت فشار قرار می گیرد داشته باشد.
4.اصل انتخاب تدابیر اموزشی و روش مناسب:فرم های مختلف معلولیت باعث به وجود امدن تدابیر اموزشی مختلف شده است.شرط اساسی برای انتخاب هر یک از تدابیر بستگی به سطح اولیه توانایی های شخص معلول دارد.برای مثال در مورد معلولین دست اهداف اموزشی بیشتر بر روی دویدن ها وپریدن ها متمرکز است.
5.اصل به کار گیری تکنیک های تمرینی مخصوص:خصوصیات وسایل تکنیکی کمکی(پروتزوویلچر)که معلولین در زندگی روزمره از انها استفاده می کنند،سبب تکامل تکنیک های حرکتی مخصوصی می شود.مثلا ورزش بسکتبال با ویلچر.
6.سیستم مسابقه وارزشیابی:برای ارزیابی سطح توانایی های معلولین سیستمی مخصوص ومطابق با سطح توانایی های انها به وجود امده است که در ان معلولین به گروه هاویا کلاس های مختلف تقسیم شده اند.
ورزش معلولین حسی
منظوراز معلولین حسی ان دسته از معلولینند که داراری صدمه دیدگی های حس شنوایی ویا حس بینایی هستند. در کنار معلولین نابینا وناشنوا معلولین کم بینا وکم شنوا نیز قراردارند،به همین خاطر مراکز اموزشی که برای معلولین حسی وجود داردرا به مدارس نابینایان،ناشنوایان،کم بینایان وکم شنوایان تقسیم ی کنند.
موضوع اصلی در ورزش معلولین بینایی یا شنوایی کمتر در مورد خود حرکت است،بلکه بیشتر در مورد این است که چگونه می توان اهداف حرکتی را به انها تفهیم کرد وبه این خاطر ورزش با معلولین حسی در درجه اول احتیاج به تدابیر اموزشی وروش های مناسب دارد.
خصوصیات جسمانی-روانی معلولین شنوایی:
کم شنوایان:این معلولین دارای مشخصه های حرکتی واجتماعی متفاوت هستندکه هلبته بعضی از انها کاملا اشکار است. این مشخصه ها بیشتر در هماهنگی،سرعت حرکتی ونگه داری تعادل بدن دیده می شود. در تحقیقاتی که به وسیله تست های هماهنگی بر روی کودکان کم شنوای دختر وپسر9تا11ساله انجام شده به اثبات رسید که انها از نظر قابلیت هماهنگی به طور متوسط 30%از کودکان عادی هم سن خود عقب تر هستند.کودکانی که علت ناشنوایی انان صدمه دیدگی گوش داخلی است دارای یک نوع راه ررفتن مخصوص هستند.
ناشنوایان:در اثر ناشنوایی تکامل عمومی فرد دچار اختلال می شودوکمبودهای تجربی درزمینه برقراری ارتباط با محیط زیست دیده می شود وبه خاطر عدم توانیی برقراری ارتباط زبانی خطر منزوی شدن ای افراد بسیار زیاد است.
حرکات ناشنوایان اغلب ناموزون وبدون ریتم است،قادر نیستند کیفیت حرکات خود را از راه شنوایی کنترل کنند که این امر درراه رفتن انها به خوبی هویدا است.در مجموع ناشنوایان درحلت نگه داری وانجام حرکات دارای تونوس عضلانی زیادی هستندچون در هنگام انجام حرکات نااشنااحتیاج به تمرکز زیادی دارند که سبب توانند خود رابا یار یاوسیله تطابق دهند،این عدم تطابق پذیری را به خصوص در هنگام بازی های ورزشی می توان مشاهده کرد زیرا درک فضای حرکتی ناشنوایان فقط به حس بینایی محدود می شود وانها قادر نیستند رفتار بازیکن خودی یا حریف راکه در خارج از زاویه دید انهاست درک کنند. ضعف هماهنگی معلولین شنوایی بیشتر در انجام غیر اقتصادی وبی هدف حرکات ظاهر می شود.
اهداف ووظایف اختصاصی ورزش با معلولین شنوایی
1.ایجاد شرایط مناسب برای تکامل طبیعی توانایی های فیزیکی وروانی کودکان درسنین مدرسه ای پشتیبنی از روند تکاملی انها
2.جبران کمبودهای تکاملی ونیز جبران ضعف های ارگانی
3.برطرف کردن ضعف هماهنگی به وسیله تمرینات تعادلی،عکس العملی وتطابقی
4.اموزش انجام ریتمیک واقتصادی حرکات با کمک گرفتن از حس لامسه
5.کاهش تونوس زیاد عضلانی به وسیله انجام نرمش های انبساطی وشل کننده درصورت امکان به وسیله نرمش یوگا ویا تمرینات خود تلقینی برای کاهش نا ارامی
6.تکامل مهارت های حرکتی وسوق دادن معلولین شنوایی به سوی ورزش های گروهی
7.کاهش عوارض روانی ترس در کودکان وبالا بردن روحیه استقلال وکاهش خجالت از طریق کسب تجربه های موفقیت امیز
8.افزایش گنجینه لغات از طریق یادگیری لغات جدید ورزشی وسعی در نگه داری گنجینه لغات افرادی که بعدا دچار ناشنوایی شده اند.
9.پشتیبانی از روند تکامل اجتماعی به وسیله بکارگیری وظایف تمرینی که انجام انها با همکاری گروه امکان پذیر است.
بازی ها وورزش ها
به طور کلی هر ورزشی راکه افراد عادی می توانند انجام دهند افراد معلول شنوایی نیز قادر به انجام ان هستند،بجز در مواردی که پزشک ان را غیر مجاز شمرد،مثلا ورزش های زیرابی برای اندسته از معلولینی که دارای صدمه دیده گی گوش داخلی هستند،ممنوع است ودر ژیمناستیک باید از انجام سریع وپشت سرهم تعداد زیادی چرخش به دور محورهای طولی وعرضی بدن صرفنظر کرد زیرا باعث بر هم خوردن تعادل شخص می شوند.در دومیدانی برای استارت به جای علائم صوتی داوربه صورت ملایم در جلوی دوندگان می ایستد وبا استفاده از پرچم کوچکی علامت استارت را می دهد.
توانایی های بدنی معلولین شنوایی با توجه به سطح تمرینی کمتر از غی معلول نیست،اگر چه در مورد کودکان ناشنوا وکم شنوا عقب ماندگی 5/1ساله در زمینه تکامل حرکتی دیده می شود.برای انها بیشتر اموزش از طریق بینایی می باشد،در کنار نشان دادن حرکات توسط مربی می توان از وسایل کمکی از قبیل نقاشی،فیلم، ویدئو ویا پوستر استفاده کرد ،تجربیات نشان داده که نقش اموزشی ترسیم کردن حرکات از همه مفید تر است.
معلولین بینایی
انواع معلولین بینایی به 3دسته نابینا،معلولیت بینایی در حد زیادو معلولیت بینایی درحد کم تقسیم می شوند.
طبقه بندی ورزش نابینایان:طبق مقررات بین نابینایان وکم بینایان تفاوتی نیست وطبقه بندی ورزشی انها باتوجه به درجه توانایی دید انها انجام می شود وزاویه دید دران ملاک نیست:
1.کلاس بی1(نابینایان کامل)2.کلاس بی2(کم بینا درحد زیاد)3.کلاس بی3(کم بینا درحد کم)
که مخالفت های زیادی از طرف دست اندرکاران باان شده است،زیرا در ان نوع صدمه دیدگی واثری که این صدمه دیدگی برروی توانایی های ورزشی دارد بسیار کم مورد توجه بوده است،مثلا دربسیاریاز ورزش ها مهم نیست کسی که در کلاس بی1شرکت می کند کاملا نابینا باشد یا هنوز توانایی درک تاریک وروشن را داشته باشد به همین خاطر به ان اعتراضاتی از طرف ورزشکاران شده است وبه همین دلیل امروز در بعضی ورزش ها استفاده از پوشش چشم الزامی است.
کم بینایان
کودکان کم بینا نسبت به کودکان بینای هم سن خود عقب ماندگی تکاملی به خصوص در زمینه هماهنگی بدنی دارند . تحقیقاتی که توسط دانشمندان المانی شیلینگ و کیفار با استفاده از تست هماهنگی بدنی بر روی130 دخترو پسر7 تا16 ساله کم بینا انجام شد نشان داد که تنها 19 نفر انها از نظر هماهنگی درحد استاندارد بوده اند.
البته این ضعف هماهنگی تا حدودی مربوط به صدمه دیدگی حس بینایی است وبیشتربه خاطر شرایط نامناسب تکاملی کودکان وعدم تربیت حرکتی-روانی صحیح در سنین اولیه کودکی است،انها در محیط های نا اشنا یا در هنگام ورزش دچار ترس یا دست پاچگی می شوند.
نابینایان
نابینایی سبب به وجود امدن نوعی رفتار می شودکه ان را به خصوص در زمینه های حرکتی وروانی مشاهده می کنیم مثلا دیده می شود انها در محیط های نا اشنا ونیز در موقعیت های غیر عادی در حالت احتیاط و انتظار به سر می برند،این رفتار را در ورزش وقتی می توان بر طرف کرد که مربی یا معلم به فرد نابینا اطمینان کامل بدهد.
برطرف نشدن نیاز حرکتی نابینایان خصوصیات حرکتی-روانی مشخصی را در انها ایجاد می کند مثل حرکات ناموزون وبدون ریتم.عدم وجود حس بینایی انها را مبتلا به نوعی ترس به نام ترس از محیط های نا اشنا می کند که اثرات ان در کم تحرکی نمایان می شود.در اثرتجربیات منفی که شخص هر روز با انها مواجه می شود عضلاتش حالت منقبض به خود می گیرند واحتیاط بیش از حد انها را کاملا غیر فعال می کند.
اهداف ووظایف ورزش معلولین بینایی
1.به وجود اوردن شرایط مناسب برای تکامل طبیعی توانایی های حرکتی- روانی کودکان در سنین قبل از مدرسه وپشتیبانی از روند تکاملی کودک از طریق در اختیار گذاشتن فضاهای حرکتی مناسبووسایل بازی مخصوص
2.به وجود اوردن شرایطی که در ان کودک معلول حداکثر اطمینان را در هنگام انجام حرکات داشته باشد تا به این وسیله بتواندتا جایی که ممکن است به طورمستقل فعالیت کنند.
3.اموزش انها در استفاده بهینه وحداکثر از توانایی های موجود
4.انبساط دادن به حرکات وحالات نگه داری وتکامل نوعی حرکت ریتمیک واقتصادی با استفاده از نرمش های ریتمیک
5.افزایش تجربیات حرکتی
6.اموزش حرکات ابتدایی مثل راه رفتن،دویدن،پریدن،جهیدن،نوسان دادن به عنوان شرایط اولیه برای فراگیری مهارت های حرکتی واشنا کردن انها با فرم های اولیه فعالیت های ورزشی که برای انها مفید است.
7.کمک به بالا بردن بازدهی ها از طریق شرکت دادن انهادر مسابقات ورزشی
8.به وجود اوردن موقعیت هایی که در انهارفتار اجتماعی تمرین شود(وظایف دونفره وگروهی)از طریق انجام ورزش هایی از قبیل قایق سواری،دوچرخه سواری وجودو با افراد غیر معلول
9.سعی در اگاه ساختن انها نسبت به امکاناتشان برای شرکت در فعالیت های ورزشی
هر فعالیت ورزشی که در ان فضاهای حرکتی موقعیت های نا اشنا یی را برای نابینایان ایجاد می کند،باید با توضیحات معلم یا مربی ورزش همراه باشد،جدا از ان برای کم بینایان نمایش حرکات دارای اهمیت زیادی است وهمچنین همراهی کردن با فرد نابینا توسط فردی بینا برای انجام حرکات بسیار مفید است.
بازی ها وورزش ها
معلولین بینایی می توانند در بسیاری از فعالیت های ورزشی مانند دومیدانی،شنا،ژیمناستیک،بدن سازی ویا بازی هایی مثل گلبال شرکت کنند.همچنین انها می توانند ورزش های زمستانی(اسکی ولژسواری)،ورزش های ابی(قایق سواری)،ورزش های رزمی(کشتی وجودو)،دوچرخه سواری واسب سواری بپردازند.
ژیمناستیک:معلولین بینایی به علت محدودیت ها فقط قادند فرم های اولیه ژیمناستیک را ارائه دهند. شرط اساسی برایانها برای انجام این ورزش این است که وسایل یه وسیله تشک کاملا مطمئن شده باشد وگذشته از ان یک شخص کمک کننده نیز وجود داشته باشد.
دومیدانی
دوها:دویدن با همراه،دویدن بدون همراه(ازاد).دویدن با همراه بیشتر برای بهبود استقامت است ویک همراه بینا می تواند 3نابینا را همراهی کند-توسط ریسمان- معلولین کم بینا می توانند دوندگان دیگر را از دور تشخیص دهند یا در پیست هایی که خوب علامت گذاری شده اند بدون احتیاج به همراه بدوند.در دوی ازاد دونده به وسیله صدا کردن یک شخص بینا هدایت می شود،شرط دوی ازاد این است که دونده بتواند به صورت مستقیم به طرف علامت صوتی بدود.کودکان باید در ابتدا مسیرهای کوتاه 20تا30متری را بدوند.
پرش ها:معلولین بینایی می توانند همه پرش ها را به صورت درجا یا بادورخیز انجام دهند،پرشطول برای انها دریک محوطه کاملا مطمئن به عرض 80سانتی متر انجام میشود.
پرتاب ها:هم پرتاب وزنه وهم دیسک تنها توسط تعداد محدودی از معلولین انجام می شود.
شنا:تقریبا همه معلولین بینایی قادر به اموختن شنا هستند،شنا برای انها بیش از یک ورزش است زیرا انها می تواننددر اب بدون ترس از برخورد با موانع به بازی بپردازند وروحیه شادی را کسب کنند. برای کودکان ونواموزان شنا قورباغه مفیدتر تشخیص داده شده است زیرا در طول مدت شنا لازم نیست سر خود را درون اب داشته باشد.در هنگام برگشت ها مربی برای جلوگیری ازصدمات احتمالی می تواندقبل از رسیدن شناگر به دیوار دست خود را درون اب بگذارد.
گلبال:متداول ترین بازی برای معلولین بینایی است که با توپ زنگوله داری که در حین غلط خوردن صدا تولید می کند ووزن ان500گرم است انجام می شودتوپ باید فقط غل داده شود وبه خاطر مسائل ایمنی اجازه پرتاب بلند داده نمی شود.تعدادبازیکنان هر تیم 3نفر است وابعاد زمین 16در7مترکه به وسیله خطی به دونیم تقسیم می شود،عرض دروازه ها7متروارتفاع ان1مترو30سانتی متر.در مسابقات رسمی همه بازیکنان باید از چشم پوش مخصوصی استفاده کنند.
جودو:این ورزش برای معلولین بینایی از هر نظر ورزش ایده الی است ومصداق بارز فعالیت های ورزشی است که به اجتماعی شدن معلول کمک واز منزوی شدن او جلوگیری می کند.انها حتی می توانند این ورزش را با افراد غیر معلول انجام دهند.
قایق سواری:ورزشی است که معلولین بینایی می توانندانرا مشترکا با افراد بینا انجام دهند ولی سکان دار قایق باید فردی بینا باشد.
معلولین صدمه دیده به سیستم اعصاب مرکزی ومحیطی
1.معلولین صدمه دیده اعصاب مرکزی:معلولین سی پی(C.P.) یافلج مغزی
بیشترین تعداد کودکان معلول هر جامعه را کودکان مبتلا به فلج مغزی تشکیل می دهند ، این معلولیت در اثر صدمه دیدگی مغز به وجود می اید که در نتیجه ان تمامی اعضای بدن شخص تحت تاثیر قرار می گیرد. مهمترین هدف ورزش بامعلولین فلج مغزی بهبود کیفیت انجام حرکات انهاست،هدف این نیست که در انها حرکات پیچیده ای را تکامل بخشیم ،بلکه هدف این است که صدمات موجود را تا حد امکان کاهش دهیم.بنابراین میتوان گفت که ورزش با این نوع معلولین نوعی هدف درمانی را دنبال می کند.
معلولین فلج مغزی را از نظر درجه صدمه دیدگی در 6گروه جای می دهند: 1.هیمپالژی 2.دی پالژی 3.تتراپالژی 4.پاراپالژی5.تری پالژی6.مونوپالژی
اهداف ووظایف اختصاصی ورزش با معلولینC.P.
1.بهبود توانایی های حرکتی
2.بهبود عملکرد دستگاه های قلبی-عروقی-تنفسی ووبالا بردن امدگی جسمانی وهمچنین بالا بردن انگیزه انها برای بروز قابلیت هایشان
3.به وجود اوردن شرایط مناسب برای تکامل حرکات اولیه مثل حالت نگه داری صحیح بدن درهنگام نشتن وایستادن
4.بهبود توانایی درک با استفاده از علایم صوتی وتصویری در هنگام انجام حرکات
5.بیداری انگیزه برای انجام حرکات ورزشی با استفاده از تمرینات شاد ومتنوع
6.تمرین وپشتیبانی از رفتار اجتماعی به منظور همکاری با یکدیگر وبرای یکدیگر از طریق انجام تمریناتی که احتیاج به همکاری بادیگران دارد.
ورزش ها وبازی ها
بدنسازی،دومیدانی،شنا،ژیمناستیک وبعضی بازی ها مثل سه چرخه سواری ، تیر اندازی با کمان،اسب سواری،قایق سواری ، اسکی وویلچررانی . شرط اساسی برای انتخاب یک تمرین ورزشی برای معلولین سی پی تجزیه وتحلیل اعمال حرکتی وتاثیر ان تمرین بر روی این معلولین است،نکته مهم دیگری که وجود دارداین است که به شخص معلول تا انجا کهامکان دارد ازادی عمل داده شود تا بتوانند به طور ازادانه حرکات خود راانجام دهند وخلاقیت خود راشکوفا سازند.
معلولین سی پی رادر سه گروه زیر تقسیم بندی می کنند:
1.انهایی که قادر به راه رفتن هستند2.انهایی که قادر به راه رفتن نیستند3.انهیی که ازویلچر استفاده می کنند
انتخاب بازی های ورزشی برای معلولین سی پی باید با توجه به توانایی های اولیه وپایه ای انها مانند نشتن، سرخوردن،ایستادن،راه رفتن،دویدن،گرفتن(مثل گرفتن راکت در تنیس)،غل دادن،پرتاب،دریبل و... صورت گیرد.
بعضی بازی ها برای معلولین سی پی در مسابقات معلولین به اجرا در می ایند از جمله تنیس روی میز که در سه کلاس ،کلاس اول نشسته ودو کلاس دیگر ایستاده انجام می شود ،در کلاس روم درجه معلولیت کمتر ودر کلاس سوم درجه معلولیت زیاد است.
گیل محقق المانی در تحقیقاتی که با معلولین C.P. انجام داده بازی های ورزشی بزرگی مثل بسکتبال،فوتبال والیبال وهندبال نتیجه گرفته بازی های هندبال وبسکتبال برای انها مناسب تر است.
2.صدمه دیدگی نخاع
صدمه دیدن نخاع دو نوع معلولیت را به وجود می ورد:
1.فلج اطفال(پولیومیت)2.معلولین قطع نخاعی
درهردونوع معلولیت عملکرد دستگاه های حرکتی(بیشتر کمر وپاها)دچار اختلال می شود وانها قاعدتا قادر به نشستن روی ویلچر هستند.منظور از ورزشکاران ویلچرران کلیه معلولینی اند که دارای صدمه دیدگی های نخاعی اند یا اندام های پایینی انها قطع شده،انها اغلب ورزش های خود به استثنای شناوبعضی حرکات دیگر را روی ویلچر انجام میدهند.
فلج اطفال:نوعی بیماری ویروسی است که اغلب کودکان وبه ندرت بزرگسالان دچار ان می شوند.در این بیماری التهاب ونهایتا صدمه دیدگی نخاع سبب می شود گروه های مختلف عضلانی کاهش حجم داده به فلج حرکتی دچار شوند.در80%موارد فقط پاها فلج می شوند(ممکن است عضلات شکم یا پشت نیز فلج شوند) ودر انها برخلاف قطع نخاعی ها معلولیت حسی به وجود نمی ایدومیزان معلولیت بستگی به تعداد نورون های اسیب دیده دارد.
1.از نظر نوع فلج(فلج اطفال یا قطع نخاع)2.اندازه معلولیت(تتراپالژی یا پاراپالژی)3.میزان معلولیت(کامل یا ناکامل)
استقلال ورزشکاران ویلچرران درزندگی روز مره وتوانایی های ورزشی اودرهنگام ورزش به دو عامل مهم بستگی دارد:1.سطح توانایی های فیزیکی2.نوع ویلچر اهداف ووظایف اختصاصی بامعلولین نخاعی
1-به کارگرفتن کلیه توانایی های باقی مانده باکمک انجام وظایف حرکتی وتمرینی مناسب
2-انجام تمرینات قدرتی به منظوراستفاده حداکثرازاعضایی که فلج نیستند
3-بهبودعمل کرددستگاه های قلبی عروقی تنفسی
4-تکامل استحکام تعادل بدنی
5-آموزش وتکامل تکنیک های کاربابازو پنجه به منظور غلبه بر موقعیت های مختلف
6-جلوگیری ازبروز صدمات ثانویه ازطریق انجام تمرینات باهدف
7-آموزش ویادگیری واستحکام مهارت های ورزشی ونیزکمک به استقلال ویلچرران در زندگی روزمره
ورزش ها وبازی ها
تمرینات بدنسازی:باویلچریابی ویلچرباوسیله یابی وسیله
1-راندن بادودست2-راندن بایک دست3-راندن باتغییرمسیر4-راندن صحیح وایستادن ناگهانی5-راندن روی سطوح مختلف6-راندن وایستادن روی چرخ های عقب7-تعویض جاازروی ویلچراز روی زمین یابرعکس
دومیدانی:اگر بخواهیم برای معلولان نخایی تمرینات مناسب ورزشی را در نظر بگیریم خواهیم دید که دومیدانی با ماده های مختلف و متنوع خود یکی از بهترین ورزش هاست.درمسابقات پرتاب های وزنه و دیسک در8 کلاس برای معلولین انجام می شود که ممکن است از روی ویلچر یا برای آنها که معلولیت زیاد دارند از روی سکو یا میز های مختلف انجام گیرد.
شنا:برای معلولین نخایی هم به عنوان یک ورزش دراوقات فراغت دارای ارزش زیادی است گذشته ازآن کاهش فشار بدن دردرون آب تاثیرروانی بسیارمثبتی برای معلولین دارد.مسابقات شنابرای معلولان نخایی درسطح بین المللی درمسافت های 25تا400مترانجام میگیردکه به صورت انفرادی ویاحتی امدادی انجام می شوند.معلولین نخایی باتوجه به درجه ی صدمه دیدگی در10 کلاس طبقه بندی می شوند.
باتوجه به اصل اقتصادی بودن شناهای کرال سینه یاکرال پشت برای معلولین نخایی مناسب ترندچون انرژی کمتری میبرند.
بسکتبال باویلچر:
دراین بازی تسلط بدنی تکنیک قابلیت فشارپذیری فیزیکی وروانی ونیز توانایی نگه داری صحیح بدن روی ویلچردردرجه اول قراردارد.مهم ترین نکاتی که درزمینه مقررات وجود داردکلاس بندی وامتیاز دهی به بازیکنان است.این کلاس بندی ازاین نظرلازم است که به کلیه معلولین بدون درنظرگرفتن درجه وانداره معلولیتشان اجازه می دهد که به این بازی بپردازند.به این منظور 4کلاس بندی به وجود آمده که تمام معلولیت های قطع نخاع،فلج اطفال،قطع یانقص عضو،فلج مغزی ومعلولین راه رفتن راشامل می شود.آنهاحتما باید دارای معلولیتی باشند که مانع شرکت آنان دربازی بسکتبال غیر معلولین باشد.بازیکنان باتوجه به سطح توانایی های باقی مانده یاعکس آن اندازه معلولیت 1تا5/4امتیازمی گیرند.آن عده ازمعلولیتی که درمرزدوکلاس قراردارند5/1یا5/2یا5/3امتیاز دریافت می کنند.مجموع امتیازات 5بازیکن حاضردرزمین نبایداز14بیشترشود.
تنیس روی میز:
دراین بازی به جزسرویس که ازکناره های میززده نمی شوددوچند استثنای کوچک دیگرکه مربوط به ویلچروکمک گرفتن ازمیزاست مقررات آن همان مقررات تنیس روی میزغیرمعلولین است.این بازی راحتی معلولین نیزمیتوانند بازی کنندکه به این منظورراکت هارا با دستکش های مخصوص بااندازه به دست معلول محکم می کنند.به خاطر احتیاج وفضای کم میتوان آن رادرمنزل وبا شرکت دوستان وآشنایان انجام داد.
معلولین نخایی برای شرکت درمسابقات در5کلاس مختلف تقسیم می شوند. دوکلاس برای معلولین تتراپالژی وسه کلاس برای معلولین رادیالوزی معلولین نخایی قادرندفعالیت های دیگرورزشی مانند: تنیس باویلچر- وزنه برداری- تیر اندازی باکمان یا تپانچه،شمشیربازی وورزش های زمستانی راانجام دهند.
معلولین قطع ونقص عضو
معلولین قطع ونقص عضوبالاتنه:
قطع1دست ازناحیه زیر آرنج
قطع هردودست ازناحیه زیر آرنج
قطع یک دست ازناحیه بالای آرنج
قطع 2دست ازناحیه بالای آرنج
صدمه دیدگی تاخشکی کامل 1مفصل شانه
صدمه دیدیگی تا خشکی کامل 2مفصل شانه
معلولیت هایی که دربندعضو به وجود می آیندمانندمعلولان املی(دست هابه ناحیه شانه چسبیده اند) وفوکوملی(دست هابه ناحیه شانه چسبیده اند)
فلج کامل یا ناکامل عضلات دست
قاعدتامعلولین هردودست درناحیه دست وکمرضعف عضلانی دارندکه برای برطرف این عضلات پشت وسینه رابه صورتی کاملا هدف دارتقویت کرد.گذشته ازضعف های عضلانیاین معلولین درزمینه تعادل نیزنارسایی دارندکه به منظور تقویت تعادل می توان تمریناتی ازقبیل بازی باتوپ به صورت مارپیچ استفاده کرد.
دومیدانی
معلولین قطع یا نقص1یا2دست قادرند تمامی دوها راانجام دهند البته دردوهای سرعت کمی بامشکل مواجه می شوند.در2معلولین قطع یانقص 2 دست استات را به صورت ایستاده و معلولین قطع یا نقص یک دست آن ازحالت نشسته با تخته انجام می دهند. درپرش ارتفاع برای معلولین دو دست یا1 دست نیست ولی درمورد بقیه پرشهامعلولین قطع یانقص هر2دست بایدازحالت درجاانجام دهند. پرتاب ها نیزبرای معلولین قطع یانقص 1دست است البته وزن های وسایل مقداری باوزن های استاندارد غیرمعلولین متفاوت است.
شنا
باتوجه به اصل اقتصادی بودن برای این معلولین بهترین نوع شناشنای قورباغه است زیرانیروی محرکه اصلی توسط پاها تولید می شود.
البته درموردهرمعلول باید به طورانفرادی ملاحظه کردکه معلولیت تاچه حد روی توانایی حرکتی او تاثیر گذاشته است وانجام کدام شنا برای او مناسب تراست.
بازی ها
بازی های مناسب که برای معلولین هر2دست وجود داردبازی تنیس یافوتبال است این بازی با3بازیکن انجام میشود وبازیکنان بااستفاده ازسریاپاتوپ رادرنیمه زمین حریف خوابانندوتوپ درفاصله بین دوبازیکن اجازه دارد1بار بازمین تماس پیداکند .
بازیکنان1دست میتوانند تنیس راانجام دهند وحتی حریف یکسانی درمقابل بازیکنان غیر معلول باشند.معلولین قطع هر2دست می توانندبااستفاده ازپروتز تنیس روی میزراانجام دهند.
معلولین قطع ونقص بالا تنه توانایی انجام هر دو نوع اسکی استقامتی وسرعتی راداراهستند.
2-معلولین قطع ونقص عضو پایین تنه
تقسیم بندی معلولین پایین تنه
کوتاهی 1پا نسبت به پای دیگرحداقل 6سانتی متر
قطع انگشتان یک پایاقطع یک پاازناحیه سینه
قطع انگشتان 2پاقطع 2پاازناحیه سینه
قطع یک پاازناحیه زیر زانو
قطع 2پاازناحیه زیر زانو
اختلال حرکتی بسیارزیاد درمفصل مچ پاتاخشکی کامل آن وفلج شدن عضلات ساق پایاعضلات 2قلو
اختلال حرکتی بسیار درمفصل زانوتاخشکی کامل آن
اختلال حرکتی بسیار1مفصل تهی گاه تاخشکی کامل آن
اختلال حرکتی زیاد2مفصل تکیه گاه تاخشکی کامل آن1یا2مفصل
پاهانقش اساسی درحرکت بدن دارنددرهنگام ایستادن تمام وزن بدن برروی 2پاودرهنگام راه رفتن در1پاتقسیم می شود.کسانی که1پایشان ازپای دیگرکوتاه تراست میتوانندازکفش های ارتوپدی استفاده کنند.کفش هارامیتوان برای کسانی که پایشان ازناحیه سینه قطع شده نیزاستفاده کرد.کسانی که پایشان ازناحیه زیرزانوقطع شده میتوانند ازپروتزاستفاده کنندوحتی مسافت های کوتاه بدوند.چون معلولین پایین تنه دارای توانایی عملکردی تنه واندام بالا تنه هستندبنابراین قادرند تمامی حرکات ورزشی راکه درآنهاکمر ودست هابه کار گرفته می شوندانجام هند به خصوص فعالیت های پایه ای مثل پرتاب کردن گرفتن آویزان شدن بالا رفتن تاب دادن.
اهداف ووظایف اختصاصی ورزشی بامعلولین پایین تنه
1-کنترل وتصحیح دائمی حالت نگه داری وحرکات به منظور جلوگیری ازآوردن فشارهای نامناسب که سبب بروز صدمات ثانویه میشود
2-آموزش هماهنگی به منظوراستحکام تعادل باپروتزوبدن پروتز
3-نگه داری وعمل کردعضلات سالم پایین تنه کاهش فشارروی عضلات سالم
4-نگه داری وبهبودعملکرددستگاه عروقی قلبی تنفسی وجلوگیری ازچاقی بیش ازحد بالاتنه 5-فعال کردن عضلات در مورد معلولینی که دارای فلج ناکامل پاها هستند
6.اموزش یادگیری واستحکام مهارت های حرکتی در چارچوب ورزش هاوبازی های مختص معلولین وتوسعه تجربیات حرکتی
بازی ها و ورزش ها
ایا همیشه می توان از پروتز استفاده کرد؟بعضی محققان عقیده دارندکه باید از هر فرصتی برای کنار گذاشتن پروتز استفاده کرد،تا با ازاد شدن پاها نور و هوای حداقل به انها برسد که این مسئله از نظر روانی بهداشتی است.اما از نظر ورزشی نمی توان با این عقیده کاملا موافق بود زیرا بدون پروتز فضای حرکتی شخص معلول بسیار کم می شود،به طوری که دیگر نمی تواند بسیاری از وسایلی را که برای تقویت عضلاتش احتیاج است مورد استفاده قرار دهد،بنابراین توصیه می شود که تمرینات ابتدا با پروتز شروع شودواگر لازم بود بعدا تمرینات یا بازی هایی بدون پروتز انجام شود.
معلولین پایین تنه می توانند بازی ها وورزش هایی مثل بدنسازی،ژیمناستیک،دومیدانی،شنا و والیبال را انجام دهند،که شنا برای انها یک ورزش ایده ال است با توجه به اصل اقتصادی بودن چون در شناهای کرال سینه،کرال پشت وپروانه بیشتر نیروی محرکه توسط دست ها ایجاد می شود این شناها برای انها بهتر هستند، والیبال نشسته نیز یکی از بازی های مهم وپرطرفدار معلولین پایین تنه است که بجز در موارد اندکی قوانین ان مانند والیبال معمولی است.
مربی گری ورزشکاران معلول
ازبین ورزشکاران معلول وزشکاران قطع عضو نیاز مبرمی به مربی دارند،مربیانی که متخصص بوده مهارت کافی در کارشان دارند مشکلات زیادی در مربی گری ورزشکاران قطع عضو نخواهند داشت.
به طور کلی تکنیک های ورزشی ویژه ای که توسط ورزشکاران قطع عضو به کار می روند همانند تکنیک هایی است که توسط افراد عادی اجرا می شوند.بنابراین،مربیان ورزشکاران قطع عضو افرادی اند که دارای معلومات تخصصی ورزشی می باشند.افرادی که با ورزشکاران قطع عضو ویا حرکات ورزشی انها سروکار دارندومی خواهند معلوماتشان را تکمیل کنند بایستی دوره های مربیگری ورزش های معلولین را به اتمام برسانند ومتخصص شوند
مربیان ورزشکاران ومعلول وسالم بایستی عوامل زیر رادر حین مربیگری به کار برند، تا بتوانند برنامه های اموزشی را به نحو احسن گسترش دهند:
1.معلومات مخصوص ورزش 2.جداکردن ورزشکاران از یکدیگر
3.برنامه ریزی مرتب ومنظم 4.داشتن اطلاعات روانشناسی ورزشی
5.داشتن هدف مشخص 6.برنامه ریزی دقیق در تغذیه ورزشکاران
7.اطلاع درمورد صدمات حاصله از ورزش وداشتن رابطه خوب با ورزشکاران
معلولیت عارضه ای طبیعی یا اجتماعی است که در جوامع مختلف به صورت های گوناگون مشاهده می شود ودرصد قابل توجهی از افراد هر جامعه را معلولین به خود اختصاص میدهندمعلولیت در شکل عمومی ان سبب تضعیف ماهیچه ها،کاهش توانایی واستقامت بدن،کاهش وکندی حرکات اندام بدن واختلالدر هماهنگی میان کاراندام های مختلف می شود.افسردگی ،منزوی شدن،سرخوردگی از شرکت فعال در زندگی فردی واجتماعی ورنج وابسته شدن به دیگران از پیامد های روحی معلولیت است.
برای اینکه این معلولین احساس سرباری جامعه را نکنندباید تدابیری برای انها اندیشیده شود،مثل فراهم اوردن امکاناتی از قبیل مسکن مناسب،شغل مناسب،وسیله حمل ونقل مناسب،گذراندن اوقات فراغت به شکل قابل قبول،که پرداختن به ورزش یکی ازروش های گذراندن اوقات فراغت برای معلولین است،زیرا با توجه به نوع عارضه که دارندمعمولا در معرض کم تحرکی هستند.پژوهشگران ودست اندر کاران ورزش وتربیت بدنی در اثار پژوهشی وتجربی خود به اثرات مهم وارزشمند ورزش در جامعه انسانی پی برده اند.از جمله ورزش قادر به تامین سلامتی،نشاط،تزکیه نفس،اخلاق انسانی وخلاصه خدمت به رشد کمالات انسانی است،بدیهی است که ورزش همه این فوایدوارزش ها به علاوه بهبودی رابرای معلولان در بر دارد.به عبارت دیگر ورزش با زندگی یک معلولرابطه مستقیم داردودر صورت نپرداختن به ان عملکرد بدن دچار اختلال می شود،روند بهبودی کند یا متوقف می شودوزندگی معلول به طور جدی به مخاطره می افتد،از این رو ورزش به مثابه یگانه عامل ضروری درادامه زندگی معلول تلقی می شود.
حرکات ورزشی قادرندجایگزین اقدامات فیزیوتراپی شوند،یک فرد معلول نیاز داردکه عضو یا اعضای اسیب دیده خودرابه حرکت دراورد وچون به سادگی قادربه انجام ان نیست احتیاج به فیزیوتراپی دارد.
تاریخچه
از زمان های خیلی دور از حرکت به عنوان یک وسیله درمان ویا جلوگیری از بروز ناراحتی های جسمی وروحی استفاده میشده است.چینی ها جزو اولین ملت هایی بودندکه پی بردند علل بروز بسیاری از ناراحتی ها وبیماری ها کم تحرکی وعدم انجام فعلیت های جسمانی است،به همین خاطر یک سری تمرین های سبک به نام کانگ فو را به وجود اوردند.هندوهای باستان که حرکات انها تا زمان جنگ های صلیبی به کار گرفته میشد ورزش یوگا را ایجاد کردند،یوگا تمرینات جسمی وروحی برای سلامت تن وروان است.در یونان باستان هرودت ژیمناستیک را که تمریناتی مبتنی بر اصول و قواعد هندسی بود برای شاگردانش تدوین کرد.درروم باستان کالیوس اوریلیاتوس برای متوقف کردن رشد بیماری ها ودرمان انها حرکاتی با وزنه را پیشنهاد کرد ودرکتاب خود-بیماری های مزمن-تمرینات مختلفی در جهت افزایش قدرت،استقامت وانقباض عضلات ارائه داد وهمچنین روش کشیدن وفشردن موم را که باعث افزایش قدرت عضله های انگشتان دست است را به خصوص برای بیماران مبتلا به ورم مفاصل توصیه کرد.
در کشور های اسلامی زکریای رازی وابن سینا تلاش های زیادی انجام دادند،ابن سینا عقیده گالن فیلسوف رومی را در مورد حرکات ژیمناستیک تائید می کند ودر رابطه باچگونه سالم بودن وچگونه سالم زیستن چنین میگوید:((تمرینات بدنی چه ملایم وسبک وچه سخت انچنان روحیه ای به انسان میدهد که او را قادر می سازد دربهترین شرایط رشد کندواز زندگی سالم ومفید نیز بهره مند گردد.))
در قرون وسطی با حاکمیت کلیسااین عقیده تریج یافت که باید زندگی وخواسته های مادی را تقبیح کرد وبا درری جستن از ان به تزکیه ی روح پرداخت وبه این سبب به پرورش جسم توجهی نداشتند،به همین خاطر دور نگه داشتن جسم از بیماری ها به کمک تمرین های ورزشی به دست فراموشی سپرده شد.
با شروع قرن 14میلادی وهمزمان با دوره رنسانس،علاقه وتوجه به فرهنگ روم ویونان نمایان شد ومسایل جدیدی که متناسب با ان دوره بود رایج گشت که بخشی از انها از تمدن مشرق زمین گرفته شده بود.در سال 1569هیرونیموس مرکورنایس کتابی به نام هنر ژیمناستیک نوشت،این اولین کتاب جدید علمی درباره تمرین های درمانی است.
درطول2قرن،بعدازدرک اهمیت تمرین های درمانی،رشد وگسترش چشمگیری درچگونگی انواع مختلف تمرین هاودرمان ها دیده شد.درقرن17فردریک هافمن بیشترین تاثیررا بر((کار-درمانی))گذاشت.درسال 1780 دانشمندی به نام جوزف کلمنت به اثر غی قابل انکاردانش اناتومی درتمرین های درمانی توجهی خاص کردو اقدامات هافمن را در زمینه کار-درمانی گسترش داد.اوهمچنین استفاده ازورزش های درمانی مناسب را اغاز کرد،اوبه شدت مخلف استراحت های طولانی مدت در بیمارستان برای جلو گیری از ایجاد زخم وسنگ کلیه بود. کلمنت تمرین های ورزشی وحرکات کمکی وماساژ را برای بیمارانی که دچار تصلب شریانی بودندتوصیه مینمود.در قرن19لینگ سوئدی بیشترین اثر رابر روی تکمیل وکارایی حرکات ژیمناستیک گذاشت وبا گسترش علم پزشکی این طرز فکرکه مرگ برای معلولین بهترین راه است دیگر مطرح نشد.
درقرن 19 جنگ های بین کشورهای اروپایی واسیایی،وقوع انقلاب ها وسپس جنگ جهانی اول تعداد معلولین را به مقدار قابل توجهی افزایش داد ومعلولین بخشی از جامعه را به خود اختصاص می دادند. از انجا که کشورهای درگیرجنگاروپا پیشرفته بودندبرای معلولی نیز امکاناتی ایجاد شد،اختصاص گرفتن بودجه،گردامدن نیروی پزشکی-ورزشی واستفاده از تکنولوژی پیشرفته برای مداوای معلولین.به این ترتیب اولین تشکیلات ورزشی معلولین به وجود امدکه هدف ان تامین نیازهای جسمی-روانی معلولان بود.تشکیل باشگاه های ورزشی معلولین در بعضی کشورهای اروپایی وامریکا ومجامع علمی که به بررسی تاثیر ورزش در بهبودی معلولان می پرداخت وانستیتوهای پزشکی-ورزشی ازاین جمله بودند.
سازمان جهانی ورزش ناشنوایان (CISS ) در سال 1922 تاسیس شد ولی افراد ناشنوا با دیگر معلولین همراه نشدند و هم اکنون نیز مسابقات جهانی مربوط به خود را با نام " مسابقات خاموش" برگزار می کنند .
جنگ جهانی دوم نیزتعداد معلولان رابسیار افزایش داد،چند ماه بعد از ان جراح انگلیسی به نام دکتر واتی اسایشگاه ویژه ای برای اسیب دیدگان نخاعی تاسیس کردکه مرکزی برای توانبخشی نیز بودوامکانات ورزشی برای انواع ورزشها را داشت.
دکتر لودویک گاتمن المانی پس از جنگ جهانی دوم به پی ریزی تشکیلات جهانی معلولین در استوک مادویل انگلستان همت گماشت که به تدریج تبدیل یه بزرگترین مرکز ورزشی جهانی معلولین تبدیل شد. اودرکتاب((تمرینات ورزش های اصلاحی))به ارائه برنامه درمانی برای اسیب دیدگان نخاعی وستون مهره ها پرداخت. دکتر گاتمن در طی تحقیقات به این نتیجه رسید که80%معلولینی که به فعالیت های ورزشی اهمیت نداده اند،مراقبت های روزانه را نیزمورد توجه قرار نداده اندوبیش از3سال پس از معلولیت زنده نمانده اند وبه دلایل مختلف فوت کرده اند.مسابقات ورزشی معلولین برای اولین بار در شهر استوک ماندویل در رشته تیروکمان درسال 1948با شرکت 14مرد و2زن با تلاش های بسیار زیاد دکتر گاتمن برگزار شد.
در اواخر سال 1951گاتمن با پی ریزی سازمان بین المللی ورزش معلولین (ISOD) درسطح جهانی گامی تازه در راه فعالیت های ورزشی معلولین برداشت و دراین سازمان هدف عمده خود را بر روی فعال کردن تمامی معلولین باانواع معلولیت هاقرارداد. . در ابتدا 16 کشور به عضویت ISOD درآمدند و باعث الحاق نابینایان و قطع عضویها به پارالمپیک 1976 تورنتو و معلولین ذهنی در مسابقات سال 1980 در "آرنهیم" گردید . هدف از برگزاری مسابقات این بود که تمامی انواع ورزشهای معلولین را در بر گیرد و به عنوان یک کمیته هماهنگ کننده فعالیت داشته باشد . به هر حال دیگر سازمانهای مربوط به معلولین مانندCP- ISRA و IBSA در سالهای 1980 و 1978 تاسیس شدند . این چهار سازمان بین المللی همگی نیاز به هماهنگی را احساس کردند . بنابر این با کمک یکدیگر در سال 1982 ( کمیته هماهنگ کننده ورزشی معلولین در جهان ) را با نام ICC افتتاح کردند . این کمیته متشکل از چهار سازمانCP- ISRA ، IBSA ، ISMGF ، ISOD و چندین دبیر کل و معاون می باشد . در سالهای بعد کشورهای عضو خواستار حضور بیشتر و داشتن نماینده بیشتر در سازمانها شدند که این امر به تاسیس موسسه مردمی در سال 1989 به نام IPC شد و تا امروز این موسسه تنها سازمان چند منظوره رشته های ورزشی معلولین در جهان است .
کمیته بین المللی پارالمپیک نماینده بین المللی سازمان ورزش معلولین است . IPC مسابقات پارالمپیک و دیگر مسابقات ورزش معلولین را در دو سطح کشوری و جهانی برگزار می کند .IPCیک سازمان بین المللی غیر انتفاعی است با 160 کمیته ملی پارالمپیک و پنج فدراسیون بین المللی مخصوص ورزش معلولین . در حالیکه دیگر سازمانهای ورزش معلولین تنها یک گروه معلولین با یک ورزش را پوشش می دهند ، IPC به عنوان یک سازمان حمایت گر ، تمامی ورزش ها و رشته های ورزشی معلولین را در بر می گیرد . سازمان های ورزشی که IPC را می سازند مطمئن هستند که آینده ورزش معلولین بستگی به ورود همه ورزشکاران معلول به صحنه مسابقات دارد .
ایران در قبل از انقلاب دارای فدراسیون ورزشی ناشنوایان وسازمان بهزیستی برای معلولین جسمی بود،بعد از انقلاب وبه خصوص پس از جنگ با افزایش تعداد معلولین بنیاد مستضعفان وجانبازان وسازمان بهزیستی ایجاد شدو امروزه هم فدراسیون ورزشی جانبازان ومعلولین وجود دارد.
انواع معلولیت از دیدگاه پزشکی-ورزشی
1.حسی(شنوایی،بینایی)
2.جسمی یا حرکتی(معلولیت در سیستم اعصاب مرکزی ومحیطی،معلولیت درارگان های داخلی مثل دیابت وقلب ، معلولیت در دستگاه های حرکتی یا نگه داری مثل قطع یا نقص عضو،کاهش عملکردمفاصل یا معلولیت در ستون فقرات)
3.ذهنی-روانی
هر کدام از انواع معلولیت ها دراعمال دیگربدن نیز تاثیر گذارندمثلا نابینایی سبب تغییراتی درقوه درک محیط توسط شخص می شود ودرک محیط محدود به لمس یا شنیدن می شود که این خود بر زمینه روحی-روانی تاثیرگذار است.
اهداف ورزش معلولین
1.ورزش معلولین جزءاقدامات توانبخشی و کمکی و عاملی پیش گیرنده است.
2.به نگهداری وبه دست اوردن دوباره توانایی ها کمک می کن
3.اصولا در گروه وتحت نظارت پزشک انجام می شود.
طبق مقررات افرادی که در ورزش معلولین شرکت می کنندافرادی اندکه به خاطر معلولیت خودباید دائما تحت مراقبت های پزشکی وتعلیم وتربیتی مخصوص قرارداشته باشند.
اصول اساسی ورزش معلولین
1.مطابقت ورزش با نوع معلولیت:تمرینات مناسب با نوع معلولیت باعث تکامل وبهبودی ونگهداری توانایی های موجودمعلول می شود،انتخاب تمرینات مناسب باید باعث شودکه از تمامی توانایی های شخص معلول حد اکثر استفاده را بکنیم وهمزمان مرز توانایی های او را نیز بشناسیم.
2.اصل مفید بودن:این اصل رابطه تنگاتنگی باهدف گذاری ورزش معلولین دارد.در ورزش معلولین برای شخص معلول وضایف مشخصی در نظر گرفته می شودکه به وسیله انهابه او در زمینه های گوناگون فیزیولوژیکی،اجتماعی وروانی کمک کنیم.
3.اصل اقتصادی بودن:در این اصل رابطه نیروی به کار گرفته شده نسبت به بازدهی مشخص می شود ،منظور از اقتصادی بودن این است که با به کار گیری حداقل نیروبیشترین بازدهی بدست اید ،این اصل در ورزش معلولین رابطه تنگاتنگی با انتخاب تکنیک های حرکتی برای هریک از معلولیت ها دارد.هر حرکتی که در تمرین انتخاب می شودباید رابطه مناسبی باتوانایی های عملکردی ان عضو از بدن که تحت فشار قرار می گیرد داشته باشد.
4.اصل انتخاب تدابیر اموزشی و روش مناسب:فرم های مختلف معلولیت باعث به وجود امدن تدابیر اموزشی مختلف شده است.شرط اساسی برای انتخاب هر یک از تدابیر بستگی به سطح اولیه توانایی های شخص معلول دارد.برای مثال در مورد معلولین دست اهداف اموزشی بیشتر بر روی دویدن ها وپریدن ها متمرکز است.
5.اصل به کار گیری تکنیک های تمرینی مخصوص:خصوصیات وسایل تکنیکی کمکی(پروتزوویلچر)که معلولین در زندگی روزمره از انها استفاده می کنند،سبب تکامل تکنیک های حرکتی مخصوصی می شود.مثلا ورزش بسکتبال با ویلچر.
6.سیستم مسابقه وارزشیابی:برای ارزیابی سطح توانایی های معلولین سیستمی مخصوص ومطابق با سطح توانایی های انها به وجود امده است که در ان معلولین به گروه هاویا کلاس های مختلف تقسیم شده اند.
ورزش معلولین حسی
منظوراز معلولین حسی ان دسته از معلولینند که داراری صدمه دیدگی های حس شنوایی ویا حس بینایی هستند. در کنار معلولین نابینا وناشنوا معلولین کم بینا وکم شنوا نیز قراردارند،به همین خاطر مراکز اموزشی که برای معلولین حسی وجود داردرا به مدارس نابینایان،ناشنوایان،کم بینایان وکم شنوایان تقسیم ی کنند.
موضوع اصلی در ورزش معلولین بینایی یا شنوایی کمتر در مورد خود حرکت است،بلکه بیشتر در مورد این است که چگونه می توان اهداف حرکتی را به انها تفهیم کرد وبه این خاطر ورزش با معلولین حسی در درجه اول احتیاج به تدابیر اموزشی وروش های مناسب دارد.
خصوصیات جسمانی-روانی معلولین شنوایی:
کم شنوایان:این معلولین دارای مشخصه های حرکتی واجتماعی متفاوت هستندکه هلبته بعضی از انها کاملا اشکار است. این مشخصه ها بیشتر در هماهنگی،سرعت حرکتی ونگه داری تعادل بدن دیده می شود. در تحقیقاتی که به وسیله تست های هماهنگی بر روی کودکان کم شنوای دختر وپسر9تا11ساله انجام شده به اثبات رسید که انها از نظر قابلیت هماهنگی به طور متوسط 30%از کودکان عادی هم سن خود عقب تر هستند.کودکانی که علت ناشنوایی انان صدمه دیدگی گوش داخلی است دارای یک نوع راه ررفتن مخصوص هستند.
ناشنوایان:در اثر ناشنوایی تکامل عمومی فرد دچار اختلال می شودوکمبودهای تجربی درزمینه برقراری ارتباط با محیط زیست دیده می شود وبه خاطر عدم توانیی برقراری ارتباط زبانی خطر منزوی شدن ای افراد بسیار زیاد است.
حرکات ناشنوایان اغلب ناموزون وبدون ریتم است،قادر نیستند کیفیت حرکات خود را از راه شنوایی کنترل کنند که این امر درراه رفتن انها به خوبی هویدا است.در مجموع ناشنوایان درحلت نگه داری وانجام حرکات دارای تونوس عضلانی زیادی هستندچون در هنگام انجام حرکات نااشنااحتیاج به تمرکز زیادی دارند که سبب توانند خود رابا یار یاوسیله تطابق دهند،این عدم تطابق پذیری را به خصوص در هنگام بازی های ورزشی می توان مشاهده کرد زیرا درک فضای حرکتی ناشنوایان فقط به حس بینایی محدود می شود وانها قادر نیستند رفتار بازیکن خودی یا حریف راکه در خارج از زاویه دید انهاست درک کنند. ضعف هماهنگی معلولین شنوایی بیشتر در انجام غیر اقتصادی وبی هدف حرکات ظاهر می شود.
اهداف ووظایف اختصاصی ورزش با معلولین شنوایی
1.ایجاد شرایط مناسب برای تکامل طبیعی توانایی های فیزیکی وروانی کودکان درسنین مدرسه ای پشتیبنی از روند تکاملی انها
2.جبران کمبودهای تکاملی ونیز جبران ضعف های ارگانی
3.برطرف کردن ضعف هماهنگی به وسیله تمرینات تعادلی،عکس العملی وتطابقی
4.اموزش انجام ریتمیک واقتصادی حرکات با کمک گرفتن از حس لامسه
5.کاهش تونوس زیاد عضلانی به وسیله انجام نرمش های انبساطی وشل کننده درصورت امکان به وسیله نرمش یوگا ویا تمرینات خود تلقینی برای کاهش نا ارامی
6.تکامل مهارت های حرکتی وسوق دادن معلولین شنوایی به سوی ورزش های گروهی
7.کاهش عوارض روانی ترس در کودکان وبالا بردن روحیه استقلال وکاهش خجالت از طریق کسب تجربه های موفقیت امیز
8.افزایش گنجینه لغات از طریق یادگیری لغات جدید ورزشی وسعی در نگه داری گنجینه لغات افرادی که بعدا دچار ناشنوایی شده اند.
9.پشتیبانی از روند تکامل اجتماعی به وسیله بکارگیری وظایف تمرینی که انجام انها با همکاری گروه امکان پذیر است.
بازی ها وورزش ها
به طور کلی هر ورزشی راکه افراد عادی می توانند انجام دهند افراد معلول شنوایی نیز قادر به انجام ان هستند،بجز در مواردی که پزشک ان را غیر مجاز شمرد،مثلا ورزش های زیرابی برای اندسته از معلولینی که دارای صدمه دیده گی گوش داخلی هستند،ممنوع است ودر ژیمناستیک باید از انجام سریع وپشت سرهم تعداد زیادی چرخش به دور محورهای طولی وعرضی بدن صرفنظر کرد زیرا باعث بر هم خوردن تعادل شخص می شوند.در دومیدانی برای استارت به جای علائم صوتی داوربه صورت ملایم در جلوی دوندگان می ایستد وبا استفاده از پرچم کوچکی علامت استارت را می دهد.
توانایی های بدنی معلولین شنوایی با توجه به سطح تمرینی کمتر از غی معلول نیست،اگر چه در مورد کودکان ناشنوا وکم شنوا عقب ماندگی 5/1ساله در زمینه تکامل حرکتی دیده می شود.برای انها بیشتر اموزش از طریق بینایی می باشد،در کنار نشان دادن حرکات توسط مربی می توان از وسایل کمکی از قبیل نقاشی،فیلم، ویدئو ویا پوستر استفاده کرد ،تجربیات نشان داده که نقش اموزشی ترسیم کردن حرکات از همه مفید تر است.
معلولین بینایی
انواع معلولین بینایی به 3دسته نابینا،معلولیت بینایی در حد زیادو معلولیت بینایی درحد کم تقسیم می شوند.
طبقه بندی ورزش نابینایان:طبق مقررات بین نابینایان وکم بینایان تفاوتی نیست وطبقه بندی ورزشی انها باتوجه به درجه توانایی دید انها انجام می شود وزاویه دید دران ملاک نیست:
1.کلاس بی1(نابینایان کامل)2.کلاس بی2(کم بینا درحد زیاد)3.کلاس بی3(کم بینا درحد کم)
که مخالفت های زیادی از طرف دست اندرکاران باان شده است،زیرا در ان نوع صدمه دیدگی واثری که این صدمه دیدگی برروی توانایی های ورزشی دارد بسیار کم مورد توجه بوده است،مثلا دربسیاریاز ورزش ها مهم نیست کسی که در کلاس بی1شرکت می کند کاملا نابینا باشد یا هنوز توانایی درک تاریک وروشن را داشته باشد به همین خاطر به ان اعتراضاتی از طرف ورزشکاران شده است وبه همین دلیل امروز در بعضی ورزش ها استفاده از پوشش چشم الزامی است.
کم بینایان
کودکان کم بینا نسبت به کودکان بینای هم سن خود عقب ماندگی تکاملی به خصوص در زمینه هماهنگی بدنی دارند . تحقیقاتی که توسط دانشمندان المانی شیلینگ و کیفار با استفاده از تست هماهنگی بدنی بر روی130 دخترو پسر7 تا16 ساله کم بینا انجام شد نشان داد که تنها 19 نفر انها از نظر هماهنگی درحد استاندارد بوده اند.
البته این ضعف هماهنگی تا حدودی مربوط به صدمه دیدگی حس بینایی است وبیشتربه خاطر شرایط نامناسب تکاملی کودکان وعدم تربیت حرکتی-روانی صحیح در سنین اولیه کودکی است،انها در محیط های نا اشنا یا در هنگام ورزش دچار ترس یا دست پاچگی می شوند.
نابینایان
نابینایی سبب به وجود امدن نوعی رفتار می شودکه ان را به خصوص در زمینه های حرکتی وروانی مشاهده می کنیم مثلا دیده می شود انها در محیط های نا اشنا ونیز در موقعیت های غیر عادی در حالت احتیاط و انتظار به سر می برند،این رفتار را در ورزش وقتی می توان بر طرف کرد که مربی یا معلم به فرد نابینا اطمینان کامل بدهد.
برطرف نشدن نیاز حرکتی نابینایان خصوصیات حرکتی-روانی مشخصی را در انها ایجاد می کند مثل حرکات ناموزون وبدون ریتم.عدم وجود حس بینایی انها را مبتلا به نوعی ترس به نام ترس از محیط های نا اشنا می کند که اثرات ان در کم تحرکی نمایان می شود.در اثرتجربیات منفی که شخص هر روز با انها مواجه می شود عضلاتش حالت منقبض به خود می گیرند واحتیاط بیش از حد انها را کاملا غیر فعال می کند.
اهداف ووظایف ورزش معلولین بینایی
1.به وجود اوردن شرایط مناسب برای تکامل طبیعی توانایی های حرکتی- روانی کودکان در سنین قبل از مدرسه وپشتیبانی از روند تکاملی کودک از طریق در اختیار گذاشتن فضاهای حرکتی مناسبووسایل بازی مخصوص
2.به وجود اوردن شرایطی که در ان کودک معلول حداکثر اطمینان را در هنگام انجام حرکات داشته باشد تا به این وسیله بتواندتا جایی که ممکن است به طورمستقل فعالیت کنند.
3.اموزش انها در استفاده بهینه وحداکثر از توانایی های موجود
4.انبساط دادن به حرکات وحالات نگه داری وتکامل نوعی حرکت ریتمیک واقتصادی با استفاده از نرمش های ریتمیک
5.افزایش تجربیات حرکتی
6.اموزش حرکات ابتدایی مثل راه رفتن،دویدن،پریدن،جهیدن،نوسان دادن به عنوان شرایط اولیه برای فراگیری مهارت های حرکتی واشنا کردن انها با فرم های اولیه فعالیت های ورزشی که برای انها مفید است.
7.کمک به بالا بردن بازدهی ها از طریق شرکت دادن انهادر مسابقات ورزشی
8.به وجود اوردن موقعیت هایی که در انهارفتار اجتماعی تمرین شود(وظایف دونفره وگروهی)از طریق انجام ورزش هایی از قبیل قایق سواری،دوچرخه سواری وجودو با افراد غیر معلول
9.سعی در اگاه ساختن انها نسبت به امکاناتشان برای شرکت در فعالیت های ورزشی
هر فعالیت ورزشی که در ان فضاهای حرکتی موقعیت های نا اشنا یی را برای نابینایان ایجاد می کند،باید با توضیحات معلم یا مربی ورزش همراه باشد،جدا از ان برای کم بینایان نمایش حرکات دارای اهمیت زیادی است وهمچنین همراهی کردن با فرد نابینا توسط فردی بینا برای انجام حرکات بسیار مفید است.
بازی ها وورزش ها
معلولین بینایی می توانند در بسیاری از فعالیت های ورزشی مانند دومیدانی،شنا،ژیمناستیک،بدن سازی ویا بازی هایی مثل گلبال شرکت کنند.همچنین انها می توانند ورزش های زمستانی(اسکی ولژسواری)،ورزش های ابی(قایق سواری)،ورزش های رزمی(کشتی وجودو)،دوچرخه سواری واسب سواری بپردازند.
ژیمناستیک:معلولین بینایی به علت محدودیت ها فقط قادند فرم های اولیه ژیمناستیک را ارائه دهند. شرط اساسی برایانها برای انجام این ورزش این است که وسایل یه وسیله تشک کاملا مطمئن شده باشد وگذشته از ان یک شخص کمک کننده نیز وجود داشته باشد.
دومیدانی
دوها:دویدن با همراه،دویدن بدون همراه(ازاد).دویدن با همراه بیشتر برای بهبود استقامت است ویک همراه بینا می تواند 3نابینا را همراهی کند-توسط ریسمان- معلولین کم بینا می توانند دوندگان دیگر را از دور تشخیص دهند یا در پیست هایی که خوب علامت گذاری شده اند بدون احتیاج به همراه بدوند.در دوی ازاد دونده به وسیله صدا کردن یک شخص بینا هدایت می شود،شرط دوی ازاد این است که دونده بتواند به صورت مستقیم به طرف علامت صوتی بدود.کودکان باید در ابتدا مسیرهای کوتاه 20تا30متری را بدوند.
پرش ها:معلولین بینایی می توانند همه پرش ها را به صورت درجا یا بادورخیز انجام دهند،پرشطول برای انها دریک محوطه کاملا مطمئن به عرض 80سانتی متر انجام میشود.
پرتاب ها:هم پرتاب وزنه وهم دیسک تنها توسط تعداد محدودی از معلولین انجام می شود.
شنا:تقریبا همه معلولین بینایی قادر به اموختن شنا هستند،شنا برای انها بیش از یک ورزش است زیرا انها می تواننددر اب بدون ترس از برخورد با موانع به بازی بپردازند وروحیه شادی را کسب کنند. برای کودکان ونواموزان شنا قورباغه مفیدتر تشخیص داده شده است زیرا در طول مدت شنا لازم نیست سر خود را درون اب داشته باشد.در هنگام برگشت ها مربی برای جلوگیری ازصدمات احتمالی می تواندقبل از رسیدن شناگر به دیوار دست خود را درون اب بگذارد.
گلبال:متداول ترین بازی برای معلولین بینایی است که با توپ زنگوله داری که در حین غلط خوردن صدا تولید می کند ووزن ان500گرم است انجام می شودتوپ باید فقط غل داده شود وبه خاطر مسائل ایمنی اجازه پرتاب بلند داده نمی شود.تعدادبازیکنان هر تیم 3نفر است وابعاد زمین 16در7مترکه به وسیله خطی به دونیم تقسیم می شود،عرض دروازه ها7متروارتفاع ان1مترو30سانتی متر.در مسابقات رسمی همه بازیکنان باید از چشم پوش مخصوصی استفاده کنند.
جودو:این ورزش برای معلولین بینایی از هر نظر ورزش ایده الی است ومصداق بارز فعالیت های ورزشی است که به اجتماعی شدن معلول کمک واز منزوی شدن او جلوگیری می کند.انها حتی می توانند این ورزش را با افراد غیر معلول انجام دهند.
قایق سواری:ورزشی است که معلولین بینایی می توانندانرا مشترکا با افراد بینا انجام دهند ولی سکان دار قایق باید فردی بینا باشد.
معلولین صدمه دیده به سیستم اعصاب مرکزی ومحیطی
1.معلولین صدمه دیده اعصاب مرکزی:معلولین سی پی(C.P.) یافلج مغزی
بیشترین تعداد کودکان معلول هر جامعه را کودکان مبتلا به فلج مغزی تشکیل می دهند ، این معلولیت در اثر صدمه دیدگی مغز به وجود می اید که در نتیجه ان تمامی اعضای بدن شخص تحت تاثیر قرار می گیرد. مهمترین هدف ورزش بامعلولین فلج مغزی بهبود کیفیت انجام حرکات انهاست،هدف این نیست که در انها حرکات پیچیده ای را تکامل بخشیم ،بلکه هدف این است که صدمات موجود را تا حد امکان کاهش دهیم.بنابراین میتوان گفت که ورزش با این نوع معلولین نوعی هدف درمانی را دنبال می کند.
معلولین فلج مغزی را از نظر درجه صدمه دیدگی در 6گروه جای می دهند: 1.هیمپالژی 2.دی پالژی 3.تتراپالژی 4.پاراپالژی5.تری پالژی6.مونوپالژی
اهداف ووظایف اختصاصی ورزش با معلولینC.P.
1.بهبود توانایی های حرکتی
2.بهبود عملکرد دستگاه های قلبی-عروقی-تنفسی ووبالا بردن امدگی جسمانی وهمچنین بالا بردن انگیزه انها برای بروز قابلیت هایشان
3.به وجود اوردن شرایط مناسب برای تکامل حرکات اولیه مثل حالت نگه داری صحیح بدن درهنگام نشتن وایستادن
4.بهبود توانایی درک با استفاده از علایم صوتی وتصویری در هنگام انجام حرکات
5.بیداری انگیزه برای انجام حرکات ورزشی با استفاده از تمرینات شاد ومتنوع
6.تمرین وپشتیبانی از رفتار اجتماعی به منظور همکاری با یکدیگر وبرای یکدیگر از طریق انجام تمریناتی که احتیاج به همکاری بادیگران دارد.
ورزش ها وبازی ها
بدنسازی،دومیدانی،شنا،ژیمناستیک وبعضی بازی ها مثل سه چرخه سواری ، تیر اندازی با کمان،اسب سواری،قایق سواری ، اسکی وویلچررانی . شرط اساسی برای انتخاب یک تمرین ورزشی برای معلولین سی پی تجزیه وتحلیل اعمال حرکتی وتاثیر ان تمرین بر روی این معلولین است،نکته مهم دیگری که وجود دارداین است که به شخص معلول تا انجا کهامکان دارد ازادی عمل داده شود تا بتوانند به طور ازادانه حرکات خود راانجام دهند وخلاقیت خود راشکوفا سازند.
معلولین سی پی رادر سه گروه زیر تقسیم بندی می کنند:
1.انهایی که قادر به راه رفتن هستند2.انهایی که قادر به راه رفتن نیستند3.انهیی که ازویلچر استفاده می کنند
انتخاب بازی های ورزشی برای معلولین سی پی باید با توجه به توانایی های اولیه وپایه ای انها مانند نشتن، سرخوردن،ایستادن،راه رفتن،دویدن،گرفتن(مثل گرفتن راکت در تنیس)،غل دادن،پرتاب،دریبل و... صورت گیرد.
بعضی بازی ها برای معلولین سی پی در مسابقات معلولین به اجرا در می ایند از جمله تنیس روی میز که در سه کلاس ،کلاس اول نشسته ودو کلاس دیگر ایستاده انجام می شود ،در کلاس روم درجه معلولیت کمتر ودر کلاس سوم درجه معلولیت زیاد است.
گیل محقق المانی در تحقیقاتی که با معلولین C.P. انجام داده بازی های ورزشی بزرگی مثل بسکتبال،فوتبال والیبال وهندبال نتیجه گرفته بازی های هندبال وبسکتبال برای انها مناسب تر است.
2.صدمه دیدگی نخاع
صدمه دیدن نخاع دو نوع معلولیت را به وجود می ورد:
1.فلج اطفال(پولیومیت)2.معلولین قطع نخاعی
درهردونوع معلولیت عملکرد دستگاه های حرکتی(بیشتر کمر وپاها)دچار اختلال می شود وانها قاعدتا قادر به نشستن روی ویلچر هستند.منظور از ورزشکاران ویلچرران کلیه معلولینی اند که دارای صدمه دیدگی های نخاعی اند یا اندام های پایینی انها قطع شده،انها اغلب ورزش های خود به استثنای شناوبعضی حرکات دیگر را روی ویلچر انجام میدهند.
فلج اطفال:نوعی بیماری ویروسی است که اغلب کودکان وبه ندرت بزرگسالان دچار ان می شوند.در این بیماری التهاب ونهایتا صدمه دیدگی نخاع سبب می شود گروه های مختلف عضلانی کاهش حجم داده به فلج حرکتی دچار شوند.در80%موارد فقط پاها فلج می شوند(ممکن است عضلات شکم یا پشت نیز فلج شوند) ودر انها برخلاف قطع نخاعی ها معلولیت حسی به وجود نمی ایدومیزان معلولیت بستگی به تعداد نورون های اسیب دیده دارد.
1.از نظر نوع فلج(فلج اطفال یا قطع نخاع)2.اندازه معلولیت(تتراپالژی یا پاراپالژی)3.میزان معلولیت(کامل یا ناکامل)
استقلال ورزشکاران ویلچرران درزندگی روز مره وتوانایی های ورزشی اودرهنگام ورزش به دو عامل مهم بستگی دارد:1.سطح توانایی های فیزیکی2.نوع ویلچر اهداف ووظایف اختصاصی بامعلولین نخاعی
1-به کارگرفتن کلیه توانایی های باقی مانده باکمک انجام وظایف حرکتی وتمرینی مناسب
2-انجام تمرینات قدرتی به منظوراستفاده حداکثرازاعضایی که فلج نیستند
3-بهبودعمل کرددستگاه های قلبی عروقی تنفسی
4-تکامل استحکام تعادل بدنی
5-آموزش وتکامل تکنیک های کاربابازو پنجه به منظور غلبه بر موقعیت های مختلف
6-جلوگیری ازبروز صدمات ثانویه ازطریق انجام تمرینات باهدف
7-آموزش ویادگیری واستحکام مهارت های ورزشی ونیزکمک به استقلال ویلچرران در زندگی روزمره
ورزش ها وبازی ها
تمرینات بدنسازی:باویلچریابی ویلچرباوسیله یابی وسیله
1-راندن بادودست2-راندن بایک دست3-راندن باتغییرمسیر4-راندن صحیح وایستادن ناگهانی5-راندن روی سطوح مختلف6-راندن وایستادن روی چرخ های عقب7-تعویض جاازروی ویلچراز روی زمین یابرعکس
دومیدانی:اگر بخواهیم برای معلولان نخایی تمرینات مناسب ورزشی را در نظر بگیریم خواهیم دید که دومیدانی با ماده های مختلف و متنوع خود یکی از بهترین ورزش هاست.درمسابقات پرتاب های وزنه و دیسک در8 کلاس برای معلولین انجام می شود که ممکن است از روی ویلچر یا برای آنها که معلولیت زیاد دارند از روی سکو یا میز های مختلف انجام گیرد.
شنا:برای معلولین نخایی هم به عنوان یک ورزش دراوقات فراغت دارای ارزش زیادی است گذشته ازآن کاهش فشار بدن دردرون آب تاثیرروانی بسیارمثبتی برای معلولین دارد.مسابقات شنابرای معلولان نخایی درسطح بین المللی درمسافت های 25تا400مترانجام میگیردکه به صورت انفرادی ویاحتی امدادی انجام می شوند.معلولین نخایی باتوجه به درجه ی صدمه دیدگی در10 کلاس طبقه بندی می شوند.
باتوجه به اصل اقتصادی بودن شناهای کرال سینه یاکرال پشت برای معلولین نخایی مناسب ترندچون انرژی کمتری میبرند.
بسکتبال باویلچر:
دراین بازی تسلط بدنی تکنیک قابلیت فشارپذیری فیزیکی وروانی ونیز توانایی نگه داری صحیح بدن روی ویلچردردرجه اول قراردارد.مهم ترین نکاتی که درزمینه مقررات وجود داردکلاس بندی وامتیاز دهی به بازیکنان است.این کلاس بندی ازاین نظرلازم است که به کلیه معلولین بدون درنظرگرفتن درجه وانداره معلولیتشان اجازه می دهد که به این بازی بپردازند.به این منظور 4کلاس بندی به وجود آمده که تمام معلولیت های قطع نخاع،فلج اطفال،قطع یانقص عضو،فلج مغزی ومعلولین راه رفتن راشامل می شود.آنهاحتما باید دارای معلولیتی باشند که مانع شرکت آنان دربازی بسکتبال غیر معلولین باشد.بازیکنان باتوجه به سطح توانایی های باقی مانده یاعکس آن اندازه معلولیت 1تا5/4امتیازمی گیرند.آن عده ازمعلولیتی که درمرزدوکلاس قراردارند5/1یا5/2یا5/3امتیاز دریافت می کنند.مجموع امتیازات 5بازیکن حاضردرزمین نبایداز14بیشترشود.
تنیس روی میز:
دراین بازی به جزسرویس که ازکناره های میززده نمی شوددوچند استثنای کوچک دیگرکه مربوط به ویلچروکمک گرفتن ازمیزاست مقررات آن همان مقررات تنیس روی میزغیرمعلولین است.این بازی راحتی معلولین نیزمیتوانند بازی کنندکه به این منظورراکت هارا با دستکش های مخصوص بااندازه به دست معلول محکم می کنند.به خاطر احتیاج وفضای کم میتوان آن رادرمنزل وبا شرکت دوستان وآشنایان انجام داد.
معلولین نخایی برای شرکت درمسابقات در5کلاس مختلف تقسیم می شوند. دوکلاس برای معلولین تتراپالژی وسه کلاس برای معلولین رادیالوزی معلولین نخایی قادرندفعالیت های دیگرورزشی مانند: تنیس باویلچر- وزنه برداری- تیر اندازی باکمان یا تپانچه،شمشیربازی وورزش های زمستانی راانجام دهند.
معلولین قطع ونقص عضو
معلولین قطع ونقص عضوبالاتنه:
قطع1دست ازناحیه زیر آرنج
قطع هردودست ازناحیه زیر آرنج
قطع یک دست ازناحیه بالای آرنج
قطع 2دست ازناحیه بالای آرنج
صدمه دیدگی تاخشکی کامل 1مفصل شانه
صدمه دیدیگی تا خشکی کامل 2مفصل شانه
معلولیت هایی که دربندعضو به وجود می آیندمانندمعلولان املی(دست هابه ناحیه شانه چسبیده اند) وفوکوملی(دست هابه ناحیه شانه چسبیده اند)
فلج کامل یا ناکامل عضلات دست
قاعدتامعلولین هردودست درناحیه دست وکمرضعف عضلانی دارندکه برای برطرف این عضلات پشت وسینه رابه صورتی کاملا هدف دارتقویت کرد.گذشته ازضعف های عضلانیاین معلولین درزمینه تعادل نیزنارسایی دارندکه به منظور تقویت تعادل می توان تمریناتی ازقبیل بازی باتوپ به صورت مارپیچ استفاده کرد.
دومیدانی
معلولین قطع یا نقص1یا2دست قادرند تمامی دوها راانجام دهند البته دردوهای سرعت کمی بامشکل مواجه می شوند.در2معلولین قطع یانقص 2 دست استات را به صورت ایستاده و معلولین قطع یا نقص یک دست آن ازحالت نشسته با تخته انجام می دهند. درپرش ارتفاع برای معلولین دو دست یا1 دست نیست ولی درمورد بقیه پرشهامعلولین قطع یانقص هر2دست بایدازحالت درجاانجام دهند. پرتاب ها نیزبرای معلولین قطع یانقص 1دست است البته وزن های وسایل مقداری باوزن های استاندارد غیرمعلولین متفاوت است.
شنا
باتوجه به اصل اقتصادی بودن برای این معلولین بهترین نوع شناشنای قورباغه است زیرانیروی محرکه اصلی توسط پاها تولید می شود.
البته درموردهرمعلول باید به طورانفرادی ملاحظه کردکه معلولیت تاچه حد روی توانایی حرکتی او تاثیر گذاشته است وانجام کدام شنا برای او مناسب تراست.
بازی ها
بازی های مناسب که برای معلولین هر2دست وجود داردبازی تنیس یافوتبال است این بازی با3بازیکن انجام میشود وبازیکنان بااستفاده ازسریاپاتوپ رادرنیمه زمین حریف خوابانندوتوپ درفاصله بین دوبازیکن اجازه دارد1بار بازمین تماس پیداکند .
بازیکنان1دست میتوانند تنیس راانجام دهند وحتی حریف یکسانی درمقابل بازیکنان غیر معلول باشند.معلولین قطع هر2دست می توانندبااستفاده ازپروتز تنیس روی میزراانجام دهند.
معلولین قطع ونقص بالا تنه توانایی انجام هر دو نوع اسکی استقامتی وسرعتی راداراهستند.
2-معلولین قطع ونقص عضو پایین تنه
تقسیم بندی معلولین پایین تنه
کوتاهی 1پا نسبت به پای دیگرحداقل 6سانتی متر
قطع انگشتان یک پایاقطع یک پاازناحیه سینه
قطع انگشتان 2پاقطع 2پاازناحیه سینه
قطع یک پاازناحیه زیر زانو
قطع 2پاازناحیه زیر زانو
اختلال حرکتی بسیارزیاد درمفصل مچ پاتاخشکی کامل آن وفلج شدن عضلات ساق پایاعضلات 2قلو
اختلال حرکتی بسیار درمفصل زانوتاخشکی کامل آن
اختلال حرکتی بسیار1مفصل تهی گاه تاخشکی کامل آن
اختلال حرکتی زیاد2مفصل تکیه گاه تاخشکی کامل آن1یا2مفصل
پاهانقش اساسی درحرکت بدن دارنددرهنگام ایستادن تمام وزن بدن برروی 2پاودرهنگام راه رفتن در1پاتقسیم می شود.کسانی که1پایشان ازپای دیگرکوتاه تراست میتوانندازکفش های ارتوپدی استفاده کنند.کفش هارامیتوان برای کسانی که پایشان ازناحیه سینه قطع شده نیزاستفاده کرد.کسانی که پایشان ازناحیه زیرزانوقطع شده میتوانند ازپروتزاستفاده کنندوحتی مسافت های کوتاه بدوند.چون معلولین پایین تنه دارای توانایی عملکردی تنه واندام بالا تنه هستندبنابراین قادرند تمامی حرکات ورزشی راکه درآنهاکمر ودست هابه کار گرفته می شوندانجام هند به خصوص فعالیت های پایه ای مثل پرتاب کردن گرفتن آویزان شدن بالا رفتن تاب دادن.
اهداف ووظایف اختصاصی ورزشی بامعلولین پایین تنه
1-کنترل وتصحیح دائمی حالت نگه داری وحرکات به منظور جلوگیری ازآوردن فشارهای نامناسب که سبب بروز صدمات ثانویه میشود
2-آموزش هماهنگی به منظوراستحکام تعادل باپروتزوبدن پروتز
3-نگه داری وعمل کردعضلات سالم پایین تنه کاهش فشارروی عضلات سالم
4-نگه داری وبهبودعملکرددستگاه عروقی قلبی تنفسی وجلوگیری ازچاقی بیش ازحد بالاتنه 5-فعال کردن عضلات در مورد معلولینی که دارای فلج ناکامل پاها هستند
6.اموزش یادگیری واستحکام مهارت های حرکتی در چارچوب ورزش هاوبازی های مختص معلولین وتوسعه تجربیات حرکتی
بازی ها و ورزش ها
ایا همیشه می توان از پروتز استفاده کرد؟بعضی محققان عقیده دارندکه باید از هر فرصتی برای کنار گذاشتن پروتز استفاده کرد،تا با ازاد شدن پاها نور و هوای حداقل به انها برسد که این مسئله از نظر روانی بهداشتی است.اما از نظر ورزشی نمی توان با این عقیده کاملا موافق بود زیرا بدون پروتز فضای حرکتی شخص معلول بسیار کم می شود،به طوری که دیگر نمی تواند بسیاری از وسایلی را که برای تقویت عضلاتش احتیاج است مورد استفاده قرار دهد،بنابراین توصیه می شود که تمرینات ابتدا با پروتز شروع شودواگر لازم بود بعدا تمرینات یا بازی هایی بدون پروتز انجام شود.
معلولین پایین تنه می توانند بازی ها وورزش هایی مثل بدنسازی،ژیمناستیک،دومیدانی،شنا و والیبال را انجام دهند،که شنا برای انها یک ورزش ایده ال است با توجه به اصل اقتصادی بودن چون در شناهای کرال سینه،کرال پشت وپروانه بیشتر نیروی محرکه توسط دست ها ایجاد می شود این شناها برای انها بهتر هستند، والیبال نشسته نیز یکی از بازی های مهم وپرطرفدار معلولین پایین تنه است که بجز در موارد اندکی قوانین ان مانند والیبال معمولی است.
مربی گری ورزشکاران معلول
ازبین ورزشکاران معلول وزشکاران قطع عضو نیاز مبرمی به مربی دارند،مربیانی که متخصص بوده مهارت کافی در کارشان دارند مشکلات زیادی در مربی گری ورزشکاران قطع عضو نخواهند داشت.
به طور کلی تکنیک های ورزشی ویژه ای که توسط ورزشکاران قطع عضو به کار می روند همانند تکنیک هایی است که توسط افراد عادی اجرا می شوند.بنابراین،مربیان ورزشکاران قطع عضو افرادی اند که دارای معلومات تخصصی ورزشی می باشند.افرادی که با ورزشکاران قطع عضو ویا حرکات ورزشی انها سروکار دارندومی خواهند معلوماتشان را تکمیل کنند بایستی دوره های مربیگری ورزش های معلولین را به اتمام برسانند ومتخصص شوند
مربیان ورزشکاران ومعلول وسالم بایستی عوامل زیر رادر حین مربیگری به کار برند، تا بتوانند برنامه های اموزشی را به نحو احسن گسترش دهند:
1.معلومات مخصوص ورزش 2.جداکردن ورزشکاران از یکدیگر
3.برنامه ریزی مرتب ومنظم 4.داشتن اطلاعات روانشناسی ورزشی
5.داشتن هدف مشخص 6.برنامه ریزی دقیق در تغذیه ورزشکاران
7.اطلاع درمورد صدمات حاصله از ورزش وداشتن رابطه خوب با ورزشکاران
